Zelenski noemt dieseldeal 'cadeau voor Poetin', Trump eist zijn aftreden

Volodimir Zelenski heeft het nieuwe akkoord tussen de Verenigde Staten en Rusland over dieselexport scherp veroordeeld. Hij noemde de deal onrechtvaardig en oneerlijk, een teken van zwakte en in feite een verjaarscadeau voor de Russische president Poetin. Volgens de Oekraïense president financiert het akkoord de Russische oorlogvoering tegen zijn land. Dat maakt de uitspraak extra gevoelig, nu de oorlog tussen beide landen al enkele jaren voortduurt. Zelenski leidt Oekraïne sinds de Russische invasie en geldt in het Westen als het gezicht van het verzet tegen Moskou. Voor Kiev is de verhouding met Washington van vitaal belang, omdat de Verenigde Staten de belangrijkste wapenleverancier van Oekraïne zijn in de oorlog.

De uitspraak komt een dag na een frontale aanval van Donald Trump op zijn ambtgenoot. De Amerikaanse president zei op 10 oktober dat het tijd is dat Oekraïne een nieuwe president kiest, iemand die wél een akkoord met Rusland kan sluiten. Trump verwijt Zelenski dat hij meerdere kansen op een deal met Rusland heeft laten liggen. Een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne ligt al langer gevoelig, omdat beide landen uiteenlopende eisen stellen over grondgebied en veiligheidsgaranties. De Verenigde Staten steunen Oekraïne al sinds het begin van de Russische invasie, maar Trump dringt al langer aan op een snel einde van de oorlog, ook als dat voor Kiev concessies betekent. Een wisseling van de wacht in Kiev zou grote gevolgen hebben voor de onderhandelingen over een vredesakkoord met Rusland.

Trump eiste in dezelfde uitspraken ook dat Zelenski stopt met de Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen. Volgens hem schaden die aanvallen de wereldwijde dieselmarkt en Amerikaanse boeren. Kiev zou er volgens Trump goed aan doen om daarmee te stoppen. Oekraïne valt al langer raffinaderijen diep in Rusland aan, als drukmiddel om de Russische olie-industrie te raken, een belangrijke inkomstenbron voor het Kremlin in de oorlog. Zulke aanvallen behoren tot de weinige middelen waarmee Kiev de Russische economie rechtstreeks kan raken, nu het front grotendeels is vastgelopen.

Op de dag van Trumps uitspraken voerde Rusland een aanval uit op de regio Zaporizjzja in het zuidoosten van Oekraïne, meldt Zelenski. Daarbij kwamen zeker 20 mensen om, onder wie drie kinderen. Zelenski noemde het Amerikaans-Russische dieselakkoord mede daarom een investering in een oorlog die moet eindigen. Zaporizjzja behoort tot de Oekraïense regio’s die het zwaarst te lijden hebben onder Russische aanvallen, vlak bij het front in het zuidoosten van het land. Roemenië grenst aan Oekraïne en volgt de oorlog al sinds het begin op de voet, onder meer vanwege de gevolgen voor de eigen veiligheid en economie.

De Britse premier Andy Burnham belde Zelenski nadat Trump zijn aftreden had geëist en betuigde hem alle solidariteit. Het Verenigd Koninkrijk behoort tot de vaste Europese bondgenoten van Oekraïne in de oorlog, met wapens, geld en diplomatieke steun. Burnhams telefoontje volgt op een reeks steunbetuigingen van Europese regeringen aan Kiev sinds het begin van de oorlog. Voor die bondgenoten is Trumps uitspraak een nieuw signaal dat de Amerikaanse steun aan Oekraïne niet vanzelfsprekend blijft. Een ontmoeting tussen de twee regeringsleiders wordt in de komende dagen verwacht.